ΣΩΚΡΑΤΗΣ

      Ο Σωκράτης γεννήθηκε το 470 μέχρι το 399 π.χ. .Έζησε στην Αττική και παντρεύτηκε σε μεγάλη ηλικία. Στα 17 του γνώρισε τον φιλόσοφο Αρχέλαο που του μετέδωσε το πάθος για την φιλοσοφία και τον έπεισε να αφιερωθεί σε αυτή.  Ήταν Έλληνας Αθηναίος φιλόσοφος και μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ελληνικού και παγκοσμίου πνεύματος και πολιτισμού και ένας από τους ιδρυτές της Δυτικής φιλοσοφίας. Το σύνολο της επιρροής του ,συχνά τον κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων παγκόσμιων προσωπικοτήτων όλων των εποχών με την μεγαλύτερη επιρροή ,μαζί με τον μαθητή του, τον Πλάτωνα.

      

Απέφευγε την πολιτική και προτιμούσε να κάνει την δική του ανεξάρτητη πορεία. Το 399 π.Χ οι Αθηναίοι των δικάζουν με βασική κατηγορία πως εισήγαγε κενά δαιμόνια και διέφθειρε τους νέους της Πολιτείας τελικά όπως όλοι ξέρουν, ο Σωκράτης καταδικάστηκε σε θάνατο τον οποίο και αποδέχτηκε ως πιστός στις αρχές του και ως νομοταγής πολίτης .Ο Σωκράτης δεν άφησε κανένα σύγγραμμα γι αυτό είναι πολύ δύσκολο να καθοριστεί ακριβώς το περιεχόμενο της φιλοσοφίας του. Ότι είναι γνωστό για τον Σωκράτη προήλθε κυρίως από όσα  έγραψαν οι μαθητές του σχετικά με αυτόν. Παρόλα αυτά τον Μάιο του 2012 πραγματοποιήθηκε εκ νέου η δίκη του Σωκράτη από συμβούλους του Άρειου Πάγου και γνωστούς δικηγόρους και δικαστές, χρησιμοποιώντας τους νόμους ,και ως αποτέλεσμα ο Σωκράτης αθωώθηκε για τις κατηγορίες τις οποίες έφερε.

     Η δίκη του Σωκράτη

Μια από της μελανότερες σελίδες της ιστορίας της αθηναϊκής δημοκρατίας υπήρξε, χωρίς αμφιβολία η θανατική καταδίκη του Σωκράτη, το 399 π.Χ.

Το βασικότερο ερώτημα που απασχολεί διαχρονικά τους ιστορικούς είναι: «Γιατί οι Αθηναίοι, εν πλήρει δημοκρατία, πήραν την απόφαση, να θανατώσουν έναν εβδομηντάχρονο φιλόσοφο, τη στιγμή, που ακόμη και οι κατήγοροί του δεν αμφέβαλαν ποτέ για την τιμιότητα, την ανιδιοτέλεια και τη νομοταγή συμπεριφορά του;

Τρεις ήταν οι κατήγοροι του Σωκράτη:

  Μέλητος: άσημος τραγικός ποιητής, που εμφανίστηκε ως ο κύριος κατήγορος που κατέθεσε την καταγγελία

Ο Λύκων δεινός ρήτορας και με αυτήν του την ιδιότητα κατηγόρησε τον Σωκράτη, κατόπιν προτροπής των προαναφερομένων ώστε να ενισχύσουν την κατηγορία για να επιτύχουν την καταδίκη του Σωκράτη. Ελάχιστα έχουν σωθεί για τη δράση του. 

Άνυτος: πλούσιος βυρσοδέψης με μεγάλη πολιτική επιρροή στην Αθήνα.

Ως γνωστόν, δύο κατηγορίες του απαγγέλθηκαν. Η πρώτη ήταν ότι με τη διδασκαλία του διαφθείρει τη νεολαία. Η δεύτερη, ότι εισάγει καινά δαιμόνια στην πόλη, κοινώς ότι δεν πιστεύει στους θεούς της, ακόμη κι αν δεν είναι άθεος δεν είναι ευσεβής (ασέβεια), όπως οφείλει να είναι κάθε αθηναίος πολίτης.

Για τη διαφθορά των νέων, ως εγκληματική πράξη, δεν έχουμε πληροφορίες αν υπήρχε ειδική νομοθετική πρόβλεψη. Το πιθανότερο είναι πως συνιστούσε ειδικότερη εκδήλωση του κεντρικού αδικήματος της ασέβειας, με την έννοια ότι ο Σωκράτης υπονόμευε την πίστη των νέων στις θρησκευτικές και δημοκρατικές αξίες, που συγκροτούσαν την ιδεολογική τάξη της πόλης.

Ωστόσο το κατηγορητήριο δεν ήταν παρά ένα πρόσχημα για την πολιτική δίωξη του Σωκράτη, αφού στην αρχαία ελληνική θρησκεία δεν υπήρχαν ιερά βιβλία, ούτε δόγματα κι αιρέσεις, ούτε ιερατείο με ειδική αποστολή τη μεσολάβηση μεταξύ θεών κι ανθρώπων. Ήταν, συνεπώς, σχεδόν αδύνατον να κατηγορηθεί κάποιος για αθεΐα, εφόσον μάλιστα συμμετείχε στις μεγάλες κοινές θρησκευτικές τελετές και δεν τις αμφισβητούσε. Η συνηθισμένη κατηγορία που επέρριπταν σε κάποιους διανοούμενους ήταν η ασέβεια. Φαίνεται όμως, ότι «ο Σωκράτης πλήρωσε τις αμαρτίες των μαθητών του», αφού πολλοί από τους νέους που ανήκαν στον κύκλο του πήραν ενεργό μέρος στην πολιτική κι έπαιξαν αρνητικό ρόλο σε μια καταστροφική για την Αθήνα εποχή. Το γεγονός αυτό επέτρεψε στους κατηγόρους του να αφήσουν να εννοηθεί πως οι θεωρίες του δασκάλου ήταν υπεύθυνες για την κατάληξη των “μαθητών”.

Η Απολογία του Σωκράτη χωρίζεται σε 4 μερη

 1. ως άθεο και κερδοσκόπο σοφιστή, που διδάσκει τους νέους ν’ απολακτίζουν την πατρική εξουσία, υπό την οποία διατελούσαν

2. με την κατηγορία ότι δήθεν δεν πιστεύει στους πατροπαράδοτους θεούς, αλλά σε καινούργιες θεότητες

3. με την κατηγορία ότι διαφθείρει το ήθος των νέων

4. και με την υποχθόνια κατηγορία ότι διαπνέεται από αντιδημοκρατικά φρονήματα, έτσι ώστε να είναι επικίνδυνος για το δημοκρατικό πολίτευμα.

 οι δικαστές αποσύρθηκαν σε ψηφοφορία, με το ερώτημα αν είναι ένοχος ή αθώος των αποδιδόμενων σ’ αυτόν δύο κατηγοριών, της ασέβειας και της διαφθοράς των νέων. Από τους 501 δικαστές, καταδικαστικά ψήφισαν 280, ενώ αθωωτικά 221.

Η συνέχεια της διαδικασίας προέβλεπε τις προτάσεις επί της ποινής. Κατά το δικονομικό σύστημα της αθηναϊκής πολιτείας, αν ο κατηγορούμενος κρινόταν ένοχος, τότε το δικαστήριο ήταν υποχρεωμένο να του επιβάλει ως εναλλακτική ποινή την εξορία ή σημαντική χρηματική ποινή, που ο ίδιος ο κατηγορούμενος αντιπρότεινε.

Ο Μέλητος πρότεινε και πάλι την ποινή του θανάτου, ενώ ο Σωκράτης, αφού εξέφρασε αρχικά την έκπληξή του πως μόνο τριάντα ψήφοι του έλειψαν για να κηρυχθεί αθώος, στη συνέχεια με τη συνηθισμένη ειρωνική διάθεσή του, κι ενώ θα μπορούσε να ξεφύγει με ένα πρόστιμο το οποίο εγγυούνταν οι εύποροι φίλοι του, Κριτίας και Πλάτων, ειρωνεύεται ακόμα την ποινή του. Αντί οποιασδήποτε άλλης ποινής, προτείνει στο δικαστήριο να ψηφίσει την ισόβια, τιμητική σίτισή του στο πρυτανείο.

 Ο Σωκράτης αρνήθηκε να προτείνει χρηματική ποινή, επειδή κάτι τέτοιο θα ενείχε αποδοχή της ενοχής του, κάτι που εκείνος εξακολουθούσε ν’ αποκρούει. Και ακριβώς επειδή δεν αποδέχθηκε τη δικαστική διάγνωση της ενοχής του, η τελική αντιπρότασή του για χρηματική ποινή δεν ήταν δεσμευτική για το δικαστήριο.

Το δικαστήριο αποσύρθηκε και πάλι σε ψηφοφορία, το αποτέλεσμα της οποίας ήταν η καταδίκη του σε θάνατο με ψήφους 360 έναντι 141, δηλαδή ογδόντα δικαστές που στην πρώτη ψηφοφορία είχαν ψηφίσει υπέρ της αθωότητάς του, τώρα υπερψήφιζαν την πρόταση για τη θανατική καταδίκη του!

Τέλος, κι ενώ οι δικαστές ετοιμάζονται να φύγουν.ο Σωκράτης δεν έχει πει την τελευταία λέξη του. Θυμωμένος που έκανε τόσον κόπο για να πείσει ανθρώπους που, εκ των προτέρων, ήξερε πως δεν επρόκειτο να τον καταλάβουν, τους απειλεί. Για να ακουστεί είναι αναγκασμένος να φωνάξει. Τους εξηγεί γιατί δεν φοβάται το θάνατο και τους αποχαιρετάει με τα συγκλονιστικά λόγια: «Αλλά τώρα πια είναι ώρα να φύγουμε, εγώ για να πεθάνω κι εσείς για να ζήσετε. Ποιοι από μας πηγαίνουν σε καλύτερο μέρος, κανείς δεν ξέρει, παρά μόνο ο θεός».

Στη διάρκεια της κράτησής του, και ως την τελευταία στιγμή, ο Σωκράτης αντιστάθηκε στις προσπάθειες των φίλων του να τον πείσουν να αποδράσει. Όπως περιγράφει και ο Πλάτωνας στο «Κρίτων», ο Σωκράτης πίστευε πως το γεγονός ότι αδικήθηκε από τους συμπολίτες του δεν αποτελούσε δικαιολογία για να διαπράξει αδικία εναντίον των νόμων της πόλης του.

Στην έσχατη προσπάθεια του Κρίτωνα, που τον ικετεύει να δεχθεί να τον φυγαδεύσουν, ο Σωκράτης επιχειρηματολογεί και τονίζει, πως σημασία δεν έχει το ζείν αλλά το ευ ζείν και απορρίπτει κάθε ενέργεια που θα τον έκανε ανάξιο των θεών, των νόμων, της πολιτείας, των φίλων, της οικογένειας, του εαυτού του και των αξιών που δίδασκε σ’ όλη του την ζωή. Έτσι, ήπιε ψύχραιμα το κώνειο, συζητώντας με τους φίλους του για την αθανασία της ψυχής και πέθανε μέσα στο κελί του δεσμωτηρίου.

Μπορεί να πέρασαν αιώνες και αιώνες από το θάνατο του Σωκράτη αλλά τα κληροδοτήματα του και η συνεισφορά του στην ανθρώπινη εξέλιξη της σκέψης και των αξιών του πολιτισμού μας, εξακολουθούν και παραμένουν επίκαιρα μέχρι σήμερα. Η διδασκαλίες του επαληθεύονται συνεχώς, αφού ο καθένας από εμάς ψάχνει να βρει κάθε μέρα τον πραγματικό εαυτό του, να τον ανακαλύψει και να δημιουργήσει το ήθος, το χαρακτήρα και τις αρχές του.

Μαθητές του Σωκράτη – Σωκρατικοί Φιλόσοφοι

Με τον όρο Σωκρατικοί δηλώνονται ιστορικά τόσο οι σύγχρονοι φίλοι και συνομιλητές του Σωκράτη όσο και τα μεταγενέστερα στελέχη των Σωκρατικών σχολών. 

Κρίνοντας από τις προσωπικότητες που απαρτίζουν τον Σωκρατικό κύκλο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το περιβάλλον του Σωκράτη δεν ήταν ομοιογενές.

·       O Αλκιβιάδης ήταν εξέχων Αθηναίος πολιτικός, ρήτορας και στρατηγός. Ήταν το τελευταίο γνωστό μέλος της αριστοκρατικής οικογένειας των Αλκμεωνίδων. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στο δεύτερο μισό του Πελοποννησιακού πολέμου ως στρατηγικός σύμβουλος, στρατιωτικός και πολιτικός.

                        

·         Ο Αντισθένης ήταν Έλληνας Φιλόσοφος, ιδρυτής της σχολής των Κυνικών Φιλοσόφων. Γεννήθηκε στην Αθήνα, το 444 π.Χ.. Υπήρξε αρχικά μαθητής του Γοργία και στην συνέχεια του Σωκράτη. Ήταν φανατικά αφοσιωμένος στον Σωκράτη και μέσα από τις συζητήσεις και τους στοχασμούς βρήκε ενδιαφέρον σε θεωρίες για την ηθική, την λογική, την μεταφυσική, την ρητορική την πολιτική φιλοσοφία και την φιλοσοφία της θρησκείας.

·          Ο Αρίστιππος ήταν φιλόσοφος, μαθητής του Σωκράτη και ιδρυτής της Κυρηναϊκής Σχολής ή Ηδονιστικής Σχολής. Σε νεαρή ηλικία γοητεύτηκε από τη διδασκαλία του Σωκράτη συγκεκριμένα σε θέματα για την ηθική, την ρητορική και την ιστορία. Τον απασχόλησε όμως ειδικότερα ο τομέας της παραδοσιακής ελληνικής παιδείας. Το όνομα του αναφέρετε στον πλατωνικό Φαίδωνα.

·         Ο Δαμάσκιος, φιλόσοφος, είναι ο τελευταίος διευθυντής της νεοπλατωνικής σχολής της Ακαδημίας Αθηνών (διευθυντής από το 515 έως το 529 της κοινής χρονολόγησης) που εκδιώχτηκε από τον Ιουστινιανό κλείνοντας βίαια την Ακαδημία Αθηνών. Πρόκειται για έναν πολύ σπουδαίο και λαμπρό φιλόσοφο ο οποίος αν και είναι μεταγενέστερος του Σωκράτη και του Πλάτωνα  ανήκει στον κύκλο των Σωκρατικών λόγω της επιρροής του από τη Σωκρατική θεωρία. Αποτελεί σημαντική φιλοσοφική μορφή γιατί πέτυχε μια πρωτοφανή τομή της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας.

·         Ο Ευκλείδης ήταν ένας αρχαίος Έλληνας σωκρατικός φιλόσοφος από τα Μέγαρα, που έζησε γύρω στο 450-380 π.Χ. Ήταν μαθητής του μεγάλου φιλοσόφου, Σωκράτη, και ήταν παρών στο θάνατό του. Ίδρυσε την «Εριστική Σχολή» (αλλού αναγράφεται και ως «Μεγαρική Σχολή»), όπου δίδασκε την ελεατική και σωκρατική φιλοσοφία, με κατεύθυνση κυρίως λογική - γνωσιοθεωρητική.

  Μια από τις φράσεις του:

  "Το καλό είναι ένα και παίρνει πολλά ονόματα. Άλλοτε    λέγεται σύνεση, άλλοτε Θεός, άλλοτε νους και τα υπόλοιπα".

·         Ο Κέβης ήταν μαθητής επιστήθιος του Σωκράτη και καταγόταν από την Θήβα. Ήταν ένας από τους ομιλητές στον διάλογο Φαίδων του Πλάτωνα^[1]. Το λεξικό Σούδα και ο Διογένης ο Λαέρτιος των αναφέρουν ως συγγραφέα τριών διαλόγων, της Εβδόμης, του Φρύνιχου και του Πίνακα. Το έργο Πίνακας διασώζεται, όμως θεωρείται έργο άγνωστου μεταγενέστερου συγγραφέα, του 1ου αιώνα π.Χ.

·         Ο Κριτίας (460 π.Χ. - Μάιος 403 π.Χ.) ήταν Έλληνας πολιτικός, φιλόσοφος, ποιητής και ρήτορας της αρχαίας Αθήνας. ο σκληρότερος ίσως από τους Τριάκοντα Τυράννους της Αθήνας. Γιος του πλούσιου Κάλλαισχρου, μαθητής του Σωκράτη, του Γοργία και πολλών φιλοσόφων και σοφιστών. Στον δάσκαλό του Σωκράτη απαγόρευσε να διδάσκει ή να κάνει παρέα με τους νέους. Οι θρησκευτικές του δοξασίες πλησίαζαν την αθεΐα και διέπραξε πολλές αυθαιρεσίες και ωμότητες σε βάρος των συμπολιτών του.

·         Ο Ξενοφών ο Αθηναίος, συνομήλικος του Πλάτωνα, μετά την επιτυχημένη στρατιωτική του καριέρα , ασχολήθηκε με τη συγγραφή βιβλίων με πραγματείες για την ιστορία , την πολιτική, καθώς και με τα απομνημονεύματα για τον δάσκαλό του τον Σωκράτη.     

·         Ο Πλάτων (427 π.Χ. – 347 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο (του αποδίδονται ακόμα και μερικά νόθα έργα)· Άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι και σήμερα. Ο Πλάτων, μεταξύ άλλων, έγραψε την Απολογία του Σωκράτους,^[2]α΄[›] η οποία θεωρείται ως μια σχετικά ακριβής καταγραφή της απολογίας του Σωκράτη στη δίκη που τον καταδίκασε σε θάνατο. «Το Συμπόσιο» , «Ο Πρωταγόρας» , «Η πολιτεία» , και «Οι Νόμοι».

·         Ο Σιμμίας ήταν μαθητής του Σωκράτη και φίλος του Κέβη. Αναφέρεται στα απομνημονεύματα του Ξενοφώντα, στον κύκλο του Σωκράτη. Επίσης αναφέρεται στα έργα του Πλάτωνα, Φαίδων, Κρίτων, Φαίδρος και στις δώδεκα επιστολές^]. Σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο ο Σιμμίας ήταν συγγραφέας εικοσιτριών σύντομων διαλόγων που δεν σώζονται σήμερα.

Βιβλιογραφία

 https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%89%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%82

Βιρβιδάκης Σ. κ. α. «Ελληνική Φιλοσοφία και Επιστήμη : Από την Αρχαιότητα ως τον 20 ο Αιώνα» 2.2.2 Ο Σωκρατικός Κύκλος,  Τόμος Α σελ 102-104 Πάτρα ΕΑΠ 2000.